صحبت در مورد مرگ برای کودکان
×

منوی بالا

منوی اصلی

دسترسی سریع

اخبار سایت

true
true

روی خط اخبار

true
    امروز  شنبه - ۱۴ تیر - ۱۳۹۹  
true
true
صحبت در مورد مرگ برای کودکان

>> حسین احمد دوست | روانشناس

«مرگ » واقعیتی تلخ وگریزناپذیر

گیل سداد/ هرگاه یکی از عزیزان فامیل فوت می­کند،یکایک اعضای خانواده تحت تأثیر قرارمی­گیرند. بسیاری از والدین می گویندچند روز اول احساس می­کردندکه غم و ناراحتی تمام انرژی آنها را تحلیل برده است وکاملاً بی حس بوده اند. این دوره فوق العاده پرفشاراست، چون از یک طرف کارهای زیادی هست که باید به آنهارسیدگی شود مانند مراسم تدفین و مطلع ساختن اقوام وآشنایان .کمکی که افراد داغدیده در این دوره دریافت می­کنند، اهمیت بسیار زیادی دارد. زیرا به آنها کمک می­کند تا با این شرایط بهترکنارآیند. اما معمولاً کودک خانواده با دریافت اطلاعات ناقص و نادرست و محروم نشدن از فعالیتهایی که برای کنارآمدن با این شرایط ضروری است،ازچترحمایت خانواده بیرون می­ماند.

والدین اغلب می­گویندکه نمی­خواهند با بیان مشکلات،کودک خودرا نگران کنند. زیرا وقتی او بزرگ شود، به اندازه کافی مشکل خواهد داشت درضمن فکرمی­کنند فرزندشان هنوز آنقدررشد نکرده است که بتواند این مسائل را درک کند. وقتی صحبت از مرگ واندوه درکاراست،کودکان هرگز نمی­ دانند چه باید بکنند. اگر به آنهاگفته نشود چه اتفاقی افتاده است یا اگرنتوانند آنچه را به آنهاگفته می­ شود باور یا درک کنند، برای تبیین غم و ناراحتی اطرافیان از اطلاعات محدود خود استفاده می­کند و دچار تخیلات وحشتناکی می­شوندکه تأثیرآن به مراتب مخرب تر از واقعیت خشن مرگ است.

وقتی اطلاعات ناقص در اختیارکودک قرارمی­گیرد.کودک متوجه سرپوش گذاشتن روی حقایق می­ شود و از مجهولات می­ترسد و ممکن است با خود فکرکندکه: اتفاق بدی افتاده،آیا من کاراشتباهی انجام دادم؟شاید هم به این دلیل ناراحتی که من هفته گذشته رختخوابم روخیس کردم.مرگ اعضای خانواده ،یکی از پراسترس ترین وقایع زندگی کودکان می­باشد و در این رابطه قابل درک است که پدر و مادرندانند باید در مورد مرگ به بچه ها چه چیزهایی بگویند و چطور به آنهاکمک کنند با مرگ اعضای خانواده کنار بیایند. تلاش های صورت گرفته در رابطه با تعلیم راه و رسم کنارآمدن با مرگ به کودکان ، بر این باور مبتنی بوده است که کودکان مرگ را به طورکامل نمی فهمند و اگر هم می­ فهمند به صلاح آنها نیست در مورد آن اطلاعات کسب کنند.

بنابراین بسیاری ازوالدین نتیجه می­گیرندکه نبایدکودکان راباتجربه مرگ آشنا کنند.والدین به بچه هانمی گویندچرافلانی مرده وچطورمرده است. همچنین بچه ها رادرمراسن کفن ودفن وعزاداری شرکت نمی­دهند ونیز به کودکانی که بیماریهای مرگباردارند نیز از این جهت کمک نمی­کنند.

نکته: البته بزرگترها شاید به این دلیل درموردمرگ به بچه ها اطلاعات نمی­دهندکه خودشان ازمرگ فرارمی کنند وازحرف زدن درموردمرگ بیزارند وهمچنین نمی­خواهند فرزندشان رابواسطه این کار ناراحت کنند وگرنه کودکان می­توانند مرگ رادرک کنند و باآن کناربیایند.

بااینکه والدین ونزدیکان سعی می­کنندکودکان به مرگ فکرنکنند.بچه ها درطول زندگی به این پدیده برخوردمی کنند: مثلاً بادیدن مرگ حیوان خانگی،تماشای مرگ انسانها درتلویزیون.بنابراین تمام بچه ها به مرگ فکرمی کنند و نگران مرگ بودن وسؤال داشتن درباره مرگ ،یکی ازجنبه های طبیعی رشدآنها است.

فهم کودکان سنین  ۲ تا ۶ سال   

کودکان این گروه سنی مرگ را فقط پایان نمی­دانند.به گمان آنها مرگ اتفاقی قابل بازگشت است.آنهانمی­توانند نیستی ومرگ را درک کنندبنابراین وقتی می­شنوندکسی مرده است. تصور می­کند این امری موقتی است،انسان می­ میرد و برمی­گردد.یکی ازکارهایی که کودکان این رده سنی می­ کنند و درک آن برای بزرگسالان دشواراست،این است که آنها وقایع بی ربط رابه هم ربط می­ دهد. وقتی که کودکی حین توپ بازی کردن مادربزرگش سکته می­ کندومی­میرداحساس گناه می­ کندوخودرامسؤل مرگ مادربزرگ می­داند.درهمین جاست که بایدبیش ازآشفته ترشدن اوضاع کودک به اونزدیک شویدوعلت واقعی مرگ مادربزرگ رابرایش توضیح دهید.شواهدنشان می­ دهدکودکان درسنین ۲ تا۶ سالگی فهم ناقصی ازچهارمؤلفه اصلی مرگ دارنداین چهارمؤلفه عبارتنداز(۱) برگشت ناپذیری مرگ ( یعنی نمی­فهمندجسم متوفی دیگرزنده نمی­شود). (۲) همگانی بودن مرگ (یعنی نمی­ فهمندهرموجودزنده ای می­میرد). (۳) نمی­فهمندبعدازمرگ تمام علائم حیاتی شخص قطع می­شود (یعنی نمی­ فهمندمتوفی دیگرنمی تواند غذابخورد،احساس کند،بفهمد). (۴) مرگ ناشی ازرویدادخاصی است (مثل بیماری،کهولت،سانحه تصادف،…)

کودکان درسنین ۷ تا۱۰ سالگی رفته رفته به وجود چهار مؤلفه مرگ پی می­برند ولی برای خودشان مرگی متصور نمی­شوند؛ یعنی فکرمی­کنند فقط آدمهای پیرمی­میرند. تحقیقات نشان می­دهندکه اکثربچه هادر۷سالگی چهارمؤلفه مرگ راتقریباً به طورکامل می­فهمند.کودکان۵ تا۱۰ ساله ای که تجربه مرگ نزدیکان مثل مادر-پدر-برادر یاخواهرراداشته اندفهم بیشتری درموردمرگ داشتند.واین تجربه هافهم مرگ کودکان سنین پایین راشتاب می­بخشد.

سازگاری کودکان با مرگ

واکنش های کوتاه مدت و بلندمدت:

کودکان در هر رده سنی ، وقتی یکی ازعزیزان خود به ویژه پدر و مادر یا بستگان نزدیک خود را از دست می­دهند، درمعرض مشکلات رفتاری و هیجانی، به ویژه افسردگی ، قرارمی­گیرندکودک علاوه بر فقدان پدر و مادر، فقدانهای ثانوی را نیز تجربه می­کند مثل از دست دادن برخی امکانات مالی- تغییرنقش ها ومسئولیت ها درخانه.

واکنش فوری کودکان به مرگ عزیزان عبارتند از اضطراب شدید،گریه و بداخلاقی ، وابستگی شدید ، افزایش پرخاشگری ،کابوس و مشکلات خواب، بی اشتهایی، بیقراری، از دست دادن تمرکز حواس و مشکلات یادگیری. البته این نشانه ها بعد از ۶ تا ۱۲ ماه بعد بتدریج کم می­شوند ولی امکان دارد مشکلات بعضی از بچه ها ادامه یابد.که درصورت مشاهده آن بعد از یک سال باید حتماً به مشاوره مراجعه کنند.

چه عواملی درسازگاری کودک بامرگ نقش مؤثری دارند:

شرایط مرگ عزیزان- سازگاری روانی کودک قبل از مرگ عزیز ازدست رفته

عملکرد مراقب اصلی کودک – میزان حمایت های اجتماعی موجود

حضور بزرگسالی که نیازهای کودک را برآورده کند و به او اجازه حرف زدن بدهد، بیش از هر عامل دیگری به کودک کمک خواهندکرد فرآیند سوگواری را به خوبی طی کند. محققان دریافتند که بهترین پیش بینی کننده سازگاری کودک با مرگ. نحوه ارتباط با والد بازمانده می­باشد. هر چقدر والد بازمانده قدرت بیشتری برای کنارآمدن داشته باشد و نحوه ارتباطی راحتی با کودک داشته باشد به سازگاری کودک شتاب بخشیده می­شود.

روند سازگاری کودکان با اندوه

اکثرکودکان برای آنکه مشکلات عاطفی خود را حل کنند به فردی نیازدارندکه با آنها صحبت کنددرست در میان گذاشتن احساسات با فردی که به ما توجه می­کند و به حرف ما گوش می­ دهد، التیام بخش است.گریه کردن که برای عده زیادی نشانه عشق به عزیزشان است.خاصیت درمانی دارد.

«حضوردرتشییع جنازه»

یکی از سؤالات مهم پدر و مادرها این است که چقدر بچه ها را در وقایع بعد از مرگ متوفی شرکت بدهند وآیا باید در مراسم تشییع جنازه شرکت کنند یا خیر. تحقیقات نشان داده است که نبایدکودکان را ازحضور در مراسم تشییع جنازه محروم کنیم و درعین حال نبایدآنها را مجبورکنیم در این مراسم شرکت کنند.

همچنین تحقیقات نشان می­دهد حضور در مراسم تشییع جنازه عملاً به سازگاری هرچه بیشترکودک با مرگ متوفی کمک می­کند. پیشنهاد میشود پدر و مادر یا نزدیکان مطمئن شوندکه خود بچه ها می­خواهند درتشییع جنازه شرکت کنند، نه اینکه بچه ها را مجبورکنند در تشییع جنازه شرکت کنند. آنها باید از فرزند خود بپرسند آیا دوست دارد در مراسم شرکت کنند(برای مثال باید به فرزندشان بگویند«بعضی از بچه ها در مراسم شرکت میکنند و بعضی شرکت نمی­کنند، توکدام را انتخاب می­کنی وکسی از نزدیکان که خیلی متألم نیست باید به کودکان بگویند در مراسم تشیع جنازه باید چه کارکنند و به سؤالات آنان جواب دهند.»)

توضیح دادن در مورد مرگ:

مرگ پدربزرگ ومادربزرگ:

سعی کنیددرچنین وضعیتی خودتان رابه فرزندتان برسانیدمکان آرام وبی صدایی رابرای صحبت کردن پیداکنید.وبه اوبگوییدکه یک اتفاق ناراحت کننده وغم انگیز پیش آمده وپدربزرگ مرده است.معنی مرده راتوضیح دهیدوبگذارید بداندهروقت بخواهدمی­تواندبرای کنارآمدن بااین شرایط ازشما کمک بخواهد وبگویدچندروز آینده چه برنامه هایی پیاده خواهدشد. مثال:

یک اتفاق خیلی ناراحت کننده برای بابابزرگ افتاده. اون خیلی خیلی پیربود.اون قدرپیربودکه بدنش فرسوده شدوازکارافتاد…گاهی وقتا اگه کسی به سن بابابزرگ باشه ومریض بشه دیگه مثل ماخوب نمی شه.

بعدبگوییدوقتی شخصی می­میرد.دیگرحرف نمی­زند.راه نمی­رود،حرکت نمی­کند،نمی­بیند،نمی­شنود وفکرهم نمی­کند.نه خوشحال است نه ناراحت ونه می­ترسد.گرماوسرما ودرد راهم احساس نمی­کند. وقتی کنارفرزندتان هستید ۳ چیزرابرای اوبگویید:

  • اینکه پدربزرگ مرده است.
  • علت مرگ اوراتوضیح دهید.
  • ومعنی مرده رابیان کنید.

ازبیان این گونه عبارات اکیداً خودداری کنید.

بابابزرگ ماراترک کرد.

بابابزرگ به سفررفت.

کودک این گونه عبارات رانمی تواندهضم کندومنتظربازگشت بابابزرگ می­شود.

جریان امور راتوضیح دهید.

وقتی که مرگ شخص موردنظررابه کودک خود تفهیم کردید گام بعدی این است که به او توضیح دهید بعدازاین چه اتفاقی خواهدافتاد و به سنت وآیین مذهبی ما بستگی دارد. مراحل تشییع جنازه –  شستشو- خاکسپاری- مراسم ترحیم رابه طورساده به کودک توضیح می­دهید.

درک معنی مرده

به فرزند خودتوضیح دهیدکه وقتی کسی مرده است بدن اوازکارافتاده است ودیگرکارنمی­کند. بدن دیگرحرف نمی­زند،راه نمی­رود،حرکت  نمیکند،نمیبیند،نمی­شنود.هیچ یک ازاعضای بدن کارنمی­کند.شخص دیگرهیچ احساسی ندارد.احساس سرما یاگرما نمی­کند.غمگین ،خوشی وعصبانی نمی­شود.ازکلماتی مانندماراترک کردویا ازاینجارفت، به سربازی رفته،به سفررفته استفاده نکنید.کودک باشنیدن این کلمات فکرمی­کندکه شخص به مسافرت رفته است واگرکودک فکرکندکسی که به مسافرت رفته برنمی­گردد،ممکن است مسافرت والدین باعث اضطراب ونگرانی اوشود.

توصیف علت وچگونگی انواع علت های مرگ به خردسالان

پیری:وقتی شخصی خیلی پیرمی­شودبدنش فرسوده می­شودوازکارمی­افتد.

بیماریهای مهلک (سرطان وایدز)

چون نمی­توان مانع پیشرفت بیماری شد شخص خیلی مریض می­شود؛بدنش فرسوده می­گردد وازکارمی­افتد.

تصادف

یک اتفاق بدافتاده،تصادف راتوصیف کنید.بعد بگویید بدنش خیلی آسیب دیده است ودیگر سالم نمی­شود. به همین علت ازکارافتاده است.

خودکشی عمدی

بعضی وقتهابدن شخص مریض است ودیگر درست کارنمی کند.گاهی هم فکرشخص درست کارنمی کندوآنهانمی­توانندشرایط خودراخوب ببینندوبررسی کنندوتصورمی­کنندتنهاراه حل مشکلاتشان این است که خودرابکشند. اماخودکشی هرگز راه حل هیچ مشکلی نیست.

قتل وآدمکشی

گاهی عده کمی از آدمها کارهای خیلی بدی می­کنند و بعضی از انسانها را ازبین می­برند. وبگویید که عده این افراد بسیار بسیار کم است.

منابع:

سنجش ودرمان مشکلات دوران کودکی . اس.رودر.گوردون. ترجمه فیروزبخت ،.تهران. نشر دانژه

توضیح مرگ برای کودکان، دن شافر،تهران:نشر صابرین

true
true
false
true

false